Saskia Sassen — Globalisering, expulsies en de machtsstructuren van de mondiale stad

 

Waarom wordt uitsluiting in de geglobaliseerde wereld vaak niet minder, maar juist complexer en minder zichtbaar?

Saskia Sassen behoort tot de sociologen van globalisering, steden, migratie en mondiale machtsstructuren. Haar werk laat zien dat globalisering niet simpelweg betekent dat grenzen verdwijnen of samenlevingen opener worden. Globalisering creëert nieuwe knooppunten van macht, nieuwe afhankelijkheden en nieuwe vormen van uitsluiting.

De kern van Sassens bijdrage ligt in haar analyse van de global city. Steden als New York, Londen, Tokyo, Amsterdam, Frankfurt of Singapore zijn niet alleen lokale woonplaatsen, maar strategische knooppunten in mondiale netwerken van kapitaal, arbeid, technologie, vastgoed en bestuur. In zulke steden komen economische macht, financiële stromen, migratie en sociale ongelijkheid scherp samen.

Daarmee raakt Sassen direct aan relationele samenlevingswording. Mensen leven niet alleen binnen nationale instituties, maar binnen mondiale ketens van arbeid, geld, data, huisvesting en migratie. Hun kansen worden mede bepaald door krachten die ver buiten hun directe leefomgeving liggen. Woningprijzen, arbeidszekerheid, stedelijke segregatie en bestaanszekerheid zijn daardoor steeds vaker verbonden met mondiale machtsstructuren.

Een tweede belangrijk begrip bij Sassen is expulsions: verdrijving of uitstoting. Daarmee bedoelt zij processen waarbij mensen, gemeenschappen of gebieden uit economische, sociale of ecologische systemen worden gedrukt. Denk aan mensen die door woningmarkten uit steden worden verdreven, migranten zonder rechten, werkenden in precaire arbeidsketens, gemeenschappen die hun land verliezen of gebieden die door ecologische schade onleefbaar worden.

Voor het relationeel mens- en samenlevingswordingsmodel is dit belangrijk omdat uitsluiting hier niet alleen wordt begrepen als armoede of achterstand, maar als actief proces van verwijdering uit de voorwaarden van menswaardig bestaan. Mensen raken niet zomaar “achterop”; zij kunnen door instituties, markten en mondiale ketens uit ontwikkelingsruimte worden geduwd.

Voor het polycentrisch corrigeerbaar democratiemodel levert Sassen een wezenlijk inzicht: macht bevindt zich niet meer alleen in nationale parlementen of klassieke bureaucratieën. Macht zit ook in vastgoedmarkten, financiële structuren, digitale infrastructuren, mondiale productieketens en stedelijke governance. Corrigeerbaarheid vraagt daarom instituties die deze verspreide macht zichtbaar, aanspreekbaar en bestuurbaar maken.

Sassen is ook belangrijk omdat zij steden ziet als plaatsen van spanning én vernieuwing. De stad is een ruimte van ongelijkheid, maar ook van ontmoeting, protest, migratie, innovatie en nieuwe vormen van burgerschap. Juist in steden wordt zichtbaar hoe mondiale processen doorwerken in het dagelijks leven van mensen.

Tegelijk moet Sassen kritisch worden gelezen. Haar analyse van globalisering en expulsies is krachtig, maar breed. Een relationeel model moet haar inzichten verbinden met concrete institutionele vragen: welke regels voor wonen, arbeid, migratie, fiscaliteit, platformmacht en financiële markten zijn nodig om uitsluiting te corrigeren?

Voor menswording betekent Sassen dat mensen ontwikkelingsruimte verliezen wanneer mondiale markten en stedelijke structuren hen verdringen uit wonen, werk, rechten en publieke ruimte.

Voor samenlevingswording betekent dit dat nationale democratieën onvoldoende zijn wanneer macht en uitsluiting transnationaal en stedelijk worden georganiseerd.

Voor corrigeerbaarheid levert Sassen een fundamenteel inzicht: instituties moeten leren kijken naar de plekken waar mondiale macht concreet landt — in steden, wijken, arbeidsmarkten, grenzen en huishoudens.

De blijvende waarde van Saskia Sassen ligt in haar vermogen om globalisering concreet te maken. Zij laat zien dat mondiale macht niet abstract is, maar zichtbaar wordt in huizenprijzen, migratieregimes, financiële centra, arbeidsrelaties en stedelijke ongelijkheid.

De hedendaagse vraag luidt daarom: bouwen wij instituties die mondiale en stedelijke machtsstructuren kunnen corrigeren — of laten wij toe dat steeds meer mensen uit de ruimtes van wonen, werk, burgerschap en waardigheid worden verdreven?