De mens als dynamisch, relationeel en evoluerend proces

  Institutionele erosie en hollowing-out 1. Formeel bestaan vs materieel falen Institutionele erosie binnen de democratische rechtsstaat manifesteert zich zelden als een abrupte afschaffing van instituties. Vaker betreft het een proces van geleidelijke uitholling, waarin formele structuren intact blijven, terwijl hun feitelijke werking afneemt of transformeert. Dit fenomeen wordt vaak aangeduid als hollowing-out : instituties blijven bestaan in juridische en organisatorische zin, maar verliezen hun vermogen om de functies te vervullen waarvoor zij oorspronkelijk zijn ontworpen. De kern van dit proces ligt in de discrepantie tussen formeel bestaan en materieel functioneren. Parlementen blijven vergaderen, rechters blijven uitspraken doen en toezichthouders blijven opereren, maar de effectiviteit van deze instituties als mechanismen van controle, correctie en bescherming wordt structureel verzwakt. Hierdoor ontstaat een situatie waarin de rechtsstaat naar buiten toe intact lijk...

  1. Rol van de uitvoerende macht: implementatie, handhaving en concretisering van rechten Binnen de democratische rechtsstaat vervult de uitvoerende macht een centrale, maar vaak onderbelichte rol. Waar de wetgevende macht normen formuleert en de rechterlijke macht deze toetst en corrigeert, is het de uitvoerende macht die deze normen vertaalt naar concrete beslissingen, handelingen en uitkomsten. In deze zin vormt de uitvoerende macht het scharnierpunt tussen abstract recht en sociale werkelijkheid. De effectiviteit van de rechtsstaat wordt daarmee in beslissende mate bepaald door de wijze waarop wetgeving wordt geïmplementeerd, gehandhaafd en toegepast. Een eerste kerntaak van de uitvoerende macht is de implementatie van wetgeving. Wetgeving bevat doorgaans algemene en abstracte normen die nadere concretisering vereisen om toepasbaar te zijn in individuele gevallen. Deze concretisering vindt plaats via beleidsregels, uitvoeringsbesluiten en administratieve procedures. In dit...

  De Dalai Lama vertrekt vanuit een fundamenteel inzicht: mensen zijn geen geïsoleerde individuen die onafhankelijk van anderen kunnen floreren. Menselijk welzijn ontstaat in relaties. Vanaf de geboorte zijn mensen afhankelijk van zorg, aandacht, samenwerking en wederzijdse ondersteuning. Wie probeert het menselijk bestaan uitsluitend te begrijpen vanuit individuele autonomie, competitie of eigenbelang, mist volgens hem een essentieel deel van de menselijke werkelijkheid. Daarmee sluit zijn denken opmerkelijk sterk aan bij een relationeel mens- en samenlevingsmodel. Ook daar staat de gedachte centraal dat mensen niet los van anderen bestaan, maar gevormd worden in netwerken van relaties, instituties, cultuur, geschiedenis en ecologische omstandigheden. Menswording is geen individueel project, maar een relationeel proces waarin mensen zichzelf ontwikkelen door interactie met anderen en met de wereld waarin zij leven. De kern van het denken van de Dalai Lama ligt in compassie. Co...

  Formele gelijkheid versus materiële rechtsbescherming 1 . Formele gelijkheid: abstracte juridische gelijkheid Formele gelijkheid vormt een van de meest fundamentele beginselen van de moderne rechtsstaat en verwijst naar het uitgangspunt dat alle personen gelijk zijn voor de wet en gelijk behandeld moeten worden in vergelijkbare juridische situaties. Dit beginsel is verankerd in constitutionele bepalingen en internationale mensenrechteninstrumenten en vormt een essentieel element van de juridische structuur van de rechtsorde. Het garandeert dat wetgeving algemeen en abstract wordt geformuleerd en dat toepassing in beginsel niet afhankelijk is van persoonlijke kenmerken zoals afkomst, religie, geslacht of politieke overtuiging. Het karakter van formele gelijkheid is in essentie abstract en normatief. Zij opereert op het niveau van juridische classificatie en vereist dat regels op een consistente wijze worden toegepast binnen de categorieën die zij zelf definiëren. In deze zi...

  Wat leert Jean Piaget ons over menswording, instituties en corrigeerbaarheid en waar moet zijn ontwikkelingspsychologie worden aangevuld? Jean Piaget vertrekt vanuit een fundamenteel inzicht: mensen worden niet geboren met een volledig ontwikkeld begrip van de wereld. Cognitieve vermogens ontstaan geleidelijk doordat kinderen actief betekenis geven aan hun omgeving. Zij nemen de werkelijkheid niet simpelweg passief op, maar proberen ervaringen te ordenen, verwachtingen te vormen, fouten te verwerken en hun begrip aan te passen. Denken is daarom geen vaste eigenschap, maar een ontwikkelingsproces. De kern van Piagets denken ligt in cognitieve ontwikkeling. Hij beschreef hoe kinderen zich ontwikkelen van sensomotorische ervaring naar symbolisch denken, concreet logisch redeneren en uiteindelijk formeel-operationeel of abstract denken. Deze fasen hebben veel invloed gehad, omdat zij laten zien dat kinderen niet simpelweg “kleine volwassenen” zijn, maar op verschillende leeftijde...