De mens als dynamisch, relationeel en evoluerend proces

  Wat leert Jean Piaget ons over menswording, instituties en corrigeerbaarheid en waar moet zijn ontwikkelingspsychologie worden aangevuld? Jean Piaget vertrekt vanuit een fundamenteel inzicht: mensen worden niet geboren met een volledig ontwikkeld begrip van de wereld. Cognitieve vermogens ontstaan geleidelijk doordat kinderen actief betekenis geven aan hun omgeving. Zij nemen de werkelijkheid niet simpelweg passief op, maar proberen ervaringen te ordenen, verwachtingen te vormen, fouten te verwerken en hun begrip aan te passen. Denken is daarom geen vaste eigenschap, maar een ontwikkelingsproces. De kern van Piagets denken ligt in cognitieve ontwikkeling. Hij beschreef hoe kinderen zich ontwikkelen van sensomotorische ervaring naar symbolisch denken, concreet logisch redeneren en uiteindelijk formeel-operationeel of abstract denken. Deze fasen hebben veel invloed gehad, omdat zij laten zien dat kinderen niet simpelweg “kleine volwassenen” zijn, maar op verschillende leeftijde...

  Selectieve rechtsstatelijkheid als structureel fenomeen 1. Conceptuele definitie Selectieve rechtsstatelijkheid verwijst naar een structurele configuratie waarin de formele universaliteit van het recht behouden blijft, maar de feitelijke werking ervan ongelijk, afhankelijk of conditioneel wordt. In een dergelijke situatie gelden rechtsstatelijke normen — zoals gelijkheid voor de wet, rechtszekerheid en toegang tot rechtsbescherming niet langer op uniforme wijze voor alle burgers, maar worden zij in hun toepassing beïnvloed door factoren zoals positie, groepskenmerken, politieke loyaliteit of sociaaleconomische middelen. Het recht functioneert dan niet langer als een algemeen en neutraal kader, maar als een gedifferentieerd systeem waarin de mate van bescherming en aansprakelijkheid varieert. Het concept van selectieve rechtsstatelijkheid veronderstelt daarmee een onderscheid tussen formele en materiële gelijkheid. Formeel kan een rechtsorde voldoen aan de eisen van de recht...

  Wat leert Erik Erikson ons over menswording, instituties en corrigeerbaarheid en waar moet zijn ontwikkelingsmodel worden aangevuld? Erik Erikson vertrekt vanuit een fundamenteel inzicht: menswording stopt niet in de kindertijd, maar loopt door het hele leven heen. Mensen ontwikkelen zichzelf niet als geïsoleerde individuen die op een bepaald moment “af” zijn, maar doorlopen voortdurende psychosociale processen waarin vertrouwen, autonomie, identiteit, verbondenheid en betekenis steeds opnieuw worden gevormd. De kern van Eriksons denken ligt in zijn theorie van psychosociale ontwikkelingsfasen. In verschillende levensfasen worden mensen geconfronteerd met fundamentele spanningen: vertrouwen versus wantrouwen, autonomie versus schaamte, initiatief versus schuld, identiteit versus rolverwarring, generativiteit versus stagnatie, integriteit versus wanhoop. Ontwikkeling ontstaat niet doordat spanning volledig verdwijnt, maar doordat mensen leren omgaan met kwetsbaarheid, afhankel...

  Expliciete en impliciete erosie 1 Expliciete erosie: zichtbare normatieve verschuivingen Expliciete erosie verwijst naar vormen van rechtsstaaterosie die zich manifesteren in zichtbare, formeel vastgelegde veranderingen in wet- en regelgeving of institutionele architectuur. Het betreft ingrepen die juridisch herkenbaar zijn, doorgaans worden gelegitimeerd via formele besluitvormingsprocedures, en zich laten traceren in officiële documenten zoals wetsteksten, grondwetswijzigingen of beleidsbesluiten. Juist door deze zichtbaarheid lijken dergelijke vormen van erosie op het eerste gezicht beter controleerbaar en corrigeerbaar. Tegelijkertijd schuilt hierin een paradox: expliciete erosie kan zich voordoen binnen de formele kaders van de rechtsstaat zelf, waardoor zij een schijn van legitimiteit krijgt en moeilijker als problematisch wordt herkend. Een eerste en meest evidente vorm betreft grondwetswijzigingen en fundamentele wetswijzigingen die de institutionele balans of de be...

  Waarom is menselijke ontwikkeling fundamenteel coöperatief? Michael Tomasello vertrekt vanuit een fundamenteel inzicht: mensen ontwikkelen zich niet primair als concurrerende individuen, maar als samenwerkende wezens die betekenis, kennis en cultuur gezamenlijk opbouwen. Wat mensen onderscheidt van andere diersoorten is volgens hem niet alleen intelligentie op zich, maar vooral het vermogen tot gedeelde intentionaliteit — het vermogen om samen aandacht te richten, doelen te delen, perspectieven af te stemmen en collectief te handelen. De kern van Tomasello’s denken ligt in zijn onderzoek naar de sociale oorsprong van menselijke cognitie. Mensen leren niet alleen individueel door trial-and-error, maar vooral door imitatie, samenwerking, taal, opvoeding en culturele overdracht. Kinderen ontwikkelen cognitieve vermogens doordat zij deelnemen aan gedeelde praktijken waarin anderen hen begeleiden, corrigeren en ondersteunen. Menselijke intelligentie is daardoor van begin af aan so...